Zabytki
Kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych
Około 15 km na wschód od Nowego Sącza i 7 km na południowy zachód od Grybowa leży Ptaszkowa jedna z najstarszych miejscowości na tym terenie. Jej początki sięgają XW w. Przywilej lokacyjny dla Ptaszkowej wystawiła 3 lutego 1336 roku królowa Jadwiga, wdowa po Władysławie Łokietku. Z nieznanych przyczyn król Kazimierz Wielki wydał nowy akt lokacyjny 22 maja 1359 r. Królewski akt lokacyjny przewidywał m.in. budowę kościoła i uposażenie parafii. Źródła jednak nie mówią o lokalnej świątyni w 2.poł. XW i w XV wieku. W 1529 r. Ptaszkowa podlegała parafii grybowskiej. Dopiero w 1555 r. sołtys oraz mieszkańcy Ptaszkowej i Pławnej doprowadzili do wybudowania drewnianego kościoła. Zapewne uposażenie parafii dokonało się jeszcze przed tą datą, a prawdopodobne jest również istnienie we wsi starszej od kościoła kaplicy, bo w aktach wizytacyjnych z 1607 r. zanotowano, że w 1553 r. proboszczem ptaszkowskim był Andrzej z Mystkowa. O parafii ptaszkowskiej nie wspomniano jednak w aktach wizytacji z 1566 r., a dopiero w kolejnych aktach z 1596 r. pojawił się zapis o drewnianym kościele. Na początku XVII w. doszło do zatargu o administrację parafii pomiędzy mieszkańcami Ptaszkowej a plebanem grybowskim. W 1608 roku musiał interweniować biskup krakowski Piotr Tylicki. W i6i8 r.. świątynia była nadal filią kościoła grybowskiego. Ponownie erygowano parafię w Ptaszkowej w XVIII w. W 1776 roku budowla była w bardzo złym stanie. Przebudowa i gruntowna naprawa kościoła przeprowadzona została dopiero w latach 1880-1883. Wtedy poprawiono szalowanie ścian i przekształcono wieżę. Obecny wygląd kościoła ptaszkowskiego jest rezultatem zmian dokonanych w 1929 roku. W przebudowanym wnętrzu umieszczono organy wykonane przez Tomasza Falla, organomistrza szczyrzyckiego z przełomu XIX i XX wieku. Wewnątrz kościoła starsze jego części przykrywają stropy: prezbiterium - płaski, a nawę ze skośnymi zaskrzynieniami. W dodanej nawie poprzecznej (transepcie) zastosowano pozorne sklepienie kopulaste, wsparte na czterech parach słupów. W kruchcie od południa zwracają uwagę polichromie (fot.5) na ścianach zachodniej i wschodniej oraz nad drzwiami wejściowymi, namalowane w 1776 r. Na północnej i południowej ścianie kruchty oraz na sklepieniu Józef Edward Dutkiewicz, zapewne w latach 1929-1932, zastąpił XVI-wieczne, bardzo źle zachowane malowidła, nowymi dekoracjami patronowymi. Jego dziełem z tego samego okresu jest także figuralna i ornamentalna polichromia wnętrza kościoła, utrzymana w duchu secesji.
Architektoniczny ołtarz główny z 1864 r. utrzymany jest w tradycji późnobarokowej, ale wprowadzono do niego siedemnasto i osiemnastowieczne elementy. W centrum ołtarza słynący łaskami wizerunek Matki Boskiej Radosnej od 1734 r. zajmuje najważniejsze miejsce w świątyni i jest największym skarbem Ptaszkowej. Można go zasłonić wysuwanym obrazem Wszystkich Świętych. Dopełnieniem kompozycji są zwrócone w kierunku ołtarza figury świętych franciszkańskich, umieszczone na ścianach prezbiterium: z lewej św. Franciszek, z prawej św. Bonawentura (?). Dwa wczesnobarokowe ołtarze boczne z ok. połowy XVII w. uległy sporym przekształceniom. W prawym, w złocistej wnęce stoi figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwana Madonną ze słonecznikiem, rzeźba z ok. 1420 r. W lewym znajduje się wykonany w XX w. płaskorzeźbiony, złocisty obraz Serce Pana Jezusa, a w zwieńczeniu - obraz Veraicon z XVIII w. Obok figury Madonny ze słonecznikiem, najcenniejszym zabytkiem jest płaskorzeźba Wita Stwosza "Modlitwa w Ogrójcu" (ok. 1490). Do najstarszych elementów wyposażenia kościoła należy chrzcielnica z datą 1506. Cennymi rzeźbami są: krucyfiks na belce tęczowej (XVIII w.), krucyfiks na ścianie wschodniej transeptu (XVIII w.), rokokowy feretron umieszczony w wieży na ścianie południowej z figurą Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej (2.poł. XVIII w.). Wśród XVII-wiecznych obrazów na uwagę zasługuje przedstawienie Matki Boskiej w typie Tota Pulchra (Matka Boska Niepokalana otoczona symbolami Maryjnymi) oraz Przemienienie Pańskie na górze Tabor. Warto wymienić też obraz Odkupienie dusz czyśćcowych z 1776 r. i Koronację Matki Bożej, obraz z przełomu XVIII i XIX w. autorstwa M. Filipowicza. Rokokowa ambona, ławy i konfesjonały z 1777 r. są płaskorzeźbione i polichromowane. W okresie rokoka wprowadzono też snycerskie ornamenty ołtarzy bocznych.
Zabytkowy, 450-letni drewniany kościół w Ptaszkowej jest pełen prawdziwych skarbów sztuki, a jego niepowtarzalne, "radosne" wnętrze na długo pozostaje w pamięci.
Tekst: Maria Marcinowska
Ważne daty:
1359 r. - Środa po niedzieli "Cantate" – król Kazimierz
Wielki nadaje sołectwo oraz prawo założenia naszej wsi Mikołajowi de Mesteza
nad rzeką "Ptaków". Zbudowano drewniany kościółek pod wezwaniem Najświętszego
Imienia Maryi
XIV w. - Był tu piękny i bogato wyposażony Kościół –
świadczą o tym wysokiej wartości artystycznej gotyckie obrazy i figury zabrane
z Ptaszkowej do Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie ("Zwiastowanie", "Narodzenie
Pana Jezusa", "Pokłon Trzech Króli", "Zaśniecie Najświętszej Marii Panny")
1420 r. - Figura Matki Boskiej ze słonecznikiem - czczona
w kościele od najdawniejszych czasów jako cudowna Matka Boża Ptaszkowska.
W 1734 r. usunięto tę figurę do bocznego ołtarza, na strych, potem około 1834
do kapliczki na "Pawlakówce", gdzie nadal słynęła licznymi łaskami. Po "rabacji
chłopskiej" w czasie zarazy w latach 1847-48 do kapliczki wędrowali
ludzie po cuda i otrzymywali dar zdrowia. W czasie sumy palono tam wieczną
lampkę.
1555 r. - Obecny kościół wybudował Jan Kulka z Grybowa (wycięty
napis na belce - za organami). W tym czasie prawdopodobnie pomalowano kościół.
XIV w. - W Ptaszkowej mieszka tylko 27 rodzin, a mimo to
znajdują się tak wielkie zabytki jak rzeźba gotycka "Ogrojec"- Wita Stwosza.
1706 r. - Chrzcienica kamienna-barokowa.
1721-1911 r. - Parafia została zniesiona i przydzielona administracyjnie
jako filia do Grybowa.
1734 r. - Michał Stadnicki ze Stadnik, sędzia z Nowego Sącza
powołany na sędziego krakowskiego zapada na śmiertelną chorobę. Już przedtem
często modlił się w Lublinie w kościele Św. Ducha przed obrazem Matki Bożej.
W chorobie zobaczył Matkę Bożą obiecująca mu 7 lat życia, jeśli Jej kult wprowadzi
do Ptaszkowej. Postarał się o kopię matki Bożej i umieścił ją w głównym ołtarzu
usunąwszy figurę Matki Bożej z 1420r. "wziąwszy się przedtem do zupełniej
restauracji kościoła, wiele starych rzeczy usunąwszy, a inne zostawiwszy.
Sprawił nowe ołtarze... "
1777 r. – Ambona pokryta płaskorzeźbą w kształcie gałęzi
kwiatowych - rokoko, podobnie i ławki.
1880-1893 r. - Rozebrano sobótki, kościół oszalowano deskami,
pokryto blachą, podniesiono wieżę.
4.III.1911 r. - Ks.Bp Leon Wałęga eryguje ponownie parafię
w Ptaszkowej. Pierwszym jej proboszczem został Ks. Ignacy Kołodziej - były
wikariusz Katedry w Tarnowie. Odnowiono obraz matki Bożej.
1929 r. - Rozbudowano kościół, prezbiterium przesunięto o
7m, wybudowano 2 kaplice i kościół uzyskał formę krzyża (projekt architekta
Mączeńskiego zatwierdzony przez Kurię Diecezjalną w Tarnowie)
1929-1932 r. - Malowanie kościoła - prof. J.Dutkiewicz -
nawiązuje do polichromii z XVI w.
1930 r. - wybudowano nową kamienną dzwonnicę - projekt prof.
Mączeńskiego
1931 r. - Zbudowano "Ogrójec" - celem umieszczenia w nim
rzeźby przedstawiającej Pana Jezusa z Apostołami w Ogrojcu - rzeźba Wita Stwosza
1953 r. - Zelektryfikowano kościół
1957 r. - Zbudowano parkan, furtki i kiosk pokryto gontami
1958 r. - Odnowiono obraz Matki Bożej
1959 r. - Sprawiono nowe dzwony.
